Пошук сэнсу, які вядзе да жыцця
«У той час: адзін кніжнік устаў і, выпрабоўваючы Езуса, сказаў: Настаўнік, што мне рабіць, каб атрымаць у спадчыну жыццё вечнае?
(Лк 10, 25)»
Браты і сёстры, вось пытанне, якое гучыць праз усе стагоддзі. Гэта не проста тэалагічная праблема, не пытанне з экзамену па веры. Гэта пытанне, якое кранала сэрца кожнага чалавека, які калі-небудзь задумваўся пра сэнс свайго існавання.
«Што мне рабіць, каб атрымаць жыццё вечнае?» — гэта крык чалавечай душы, якая прагне не толькі пражыць, але і быць сапраўды жывою, быць у еднасці з Богам, які Сам ёсць Жыццё.
Кніжнік, які задае гэтае пытанне, быў чалавекам вучоным і пабожным. Але Евангеліст падкрэслівае: ён «выпрабоўваў» Езуса. Ён хоча не толькі ведаць, але і праверыць. Магчыма, у ягоных словах крыецца гонар, жаданне пераканацца, што гэты Галілейскі Настаўнік сапраўды варты ўвагі. А Езус, як заўсёды, не трапляе ў пастку. Ён адказвае не адказам, а пытаннем:
«У Законе што напісана? Як чытаеш?»
І кніжнік адказвае дакладна, нават дасканала:
«Любі Пана Бога твайго ўсім сэрцам, усёй душой, усёй сілай і ўсім розумам тваім, і бліжняга твайго, як самога сябе».
У гэтым — сутнасць усяго Закону, яго жывое сэрца. І Езус, адзначыўшы праўдзівасць адказу, кажа: «Рабі так — і будзеш жыць».
Здавалася б, усё сказана. Але ў глыбіні чалавечай душы заўсёды хаваецца другое, больш тонкае пытанне — тое, што гучыць у нас і сёння:
«А хто ж мой бліжні?»
Вось яно — сапраўднае сэрца праблемы. Не як любіць, а каго любіць. Чалавек шукае мяжы, каб вызначыць, дзе заканчваецца яго абавязак. Хто варты любові, а хто не? Ці павінны мы любіць толькі сваіх, ці ўсіх без выключэння?
І менавіта на гэтае пытанне Езус адказвае прыпавесцю, якая ўжо дзве тысячы гадоў вучыць чалавецтва сапраўднаму спачуванню — прыпавесцю пра добрага самараніна.
Міласэрнасць, што перамагае межы
«Адзін чалавек ішоў з Ерусаліма ў Ерыхон...» — пачынае Езус. Гэтая дарога, вядомая сваёй небяспекай, была вузкай і камяністай, з крутымі схіламі, што рабілі яе зручнай для засад. А чалавек гэты — без імя, без роду, без нацыянальнасці. Ён — сімвал кожнага з нас, калі мы апыняемся ў пакутах і бездапаможнасці.
Разбойнікі збіваюць яго, здымаюць вопратку і пакідаюць ледзь жывога. І вось, насуперак усім чаканням, з'яўляюцца тыя, хто павінен быў дапамагчы — святар і левіт. Людзі, што ведаюць Закон, штодзённа служаць Богу. Яны бачаць знявечанага чалавека — і праходзяць міма, пакідаючы яго на волю лёсу.
Чаму?
- Можа, з боязі перад рытуальнай нечысцінёй, каб не парушыць закон храмавай чысціні.
- Можа, з асцярогі перад небяспекай — разбойнікі яшчэ побач.
- Можа, з банальнай спешкі, бо чакалі «важнейшыя справы».
Але галоўнае не ў прычыне. Галоўнае — у тым, што іх сэрцы не ўзварухнуліся. Іх рэлігійнасць стала маскай, а не жывой сувяззю з Богам. Бо сапраўдная вера заўсёды вядзе да любові, а не ад яе адварочваецца.
І вось па гэтай жа дарозе ідзе самаранін. Для яўрэяў таго часу — вораг, ерэтык, чалавек «нечысты». Калі б ён прайшоў міма — ніхто б не асудзіў яго. Але адбываецца неверагоднае: ён бачыць, спачувае і дзейнічае.
Евангелле кажа: «Убачыўшы, злітаваўся». Гэта слова азначае не проста спачуванне, а глыбокае ўзрушэнне нутра, калі сэрца не вытрымлівае чужога болю. Ён не разважае, не пытае: «Хто гэта?» або «Ці варта дапамагаць?» — ён проста становіцца бліжнім.
Ён перапавязвае раны, выкарыстоўваючы алей і віно — свае ўласныя сродкі. Садзіць параненага на сваю жывёлу, а сам ідзе пешшу. Прывозіць яго ў заезд, аплачвае начлег, абяцае вярнуцца і даплаціць, калі спатрэбіцца. Яго дапамога — поўная, канкрэтная, ідзе з глыбіні сэрца. Ён не проста зрабіў дабро, ён стаў бліжнім. І менавіта гэта становіцца паваротным момантам гісторыі.
Заключэнне: Ідзі і ты рабі таксама
Пасля гэтай прыпавесці Езус задае кніжніку пытанне, якое мяняе логіку:
«Хто з гэтых трох, на тваю думку, быў бліжнім таму, хто трапіў у рукі разбойнікаў?»
Ён не кажа: «Хто быў яго бліжнім?» — бо гэта пакідала б усё ў старой парадыгме. Езус паказвае: галоўнае — не хто варты любові, а ці я здольны любіць. Бліжні — гэта не той, каго мы абіраем, а той, кім мы становімся, калі любім.
Кніжнік разумее. Ён не вымаўляе нават слова «самаранін», а толькі кажа: «Той, хто паступіў з ім міласэрна». І Езус гаворыць яму, і праз яго — кожнаму з нас: «Ідзі і ты рабі таксама».
Гэта не проста прыгожыя словы. Гэта праграма жыцця. Езус не кліча нас складаць спісы тых, каму варта дапамагаць. Ён кліча нас стаць людзьмі, якія бачаць, спачуваюць і дзейнічаюць. Свет сёння поўны параненых: у хваробе, у самотнасці, у страху, у адзіноце душы. І яны — на нашай дарозе. Яны — наш бліжні. Як часта мы, падобна святару і левіту, праходзім міма? Мы заняты «справамі Божымі», служэннем, працай, абавязкамі. Мы пераконваем сябе, што «хтосьці іншы дапаможа». Але Езус гаворыць: ты — бліжні, калі ты не праходзіш міма.
Любоў, якая сапраўды ратуе, заўсёды патрабуе кроку:
- Кроку насустрач чалавеку.
- Кроку насустрач болю.
- Кроку насустрач Богу, які жыве ў кожным чалавеку.
Таму варта спытаць сябе:
- Хто мой бліжні?
- Каго я бачу пакутуючым побач?
- Ці магу я стаць для яго самаранінам — тым, хто не разважае, а дзейнічае?
«Ідзі і ты рабі таксама». Няхай гэтыя словы гучаць у нашым сэрцы кожны дзень. Бо менавіта праз міласэрнасць мы ўваходзім у жыццё, якое не мае канца. Менавіта так мы спаўняем Вялікую Запаведзь Любові. І менавіта так мы атрымліваем у спадчыну тое, што шукаў кніжнік: жыццё вечнае.
